[اطلاعات شخصی افراد حذف شده است]

[برای وضوح بیشتر فقط مطالب و اخبار مربوط به افراد و جامعه بهائی تایپ شده است]

 

[روزنامه:] همشهری

[تاریخ:] چهارشنبه ۵ بهمن ۱۳۷۳ - ۲۳ شعبان ۱۴۱۵ - ۲۵ ژانویه ۱۹۹۵

[شماره:] ۶۰۷

[صفحه:] ۵

 

دیدار از بزرگترین فرهنگسرای کشور

جنوب شهر؛ غروب نابرابری ها

 نخستین مقام برجسته ای که از عملیات نیمه تمام فرهنگسرای خاوران بازدید کرد و به آینده توفیق‌آمیز آن دل بست آقای هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور بود.

تهران، شهر نابرابری ها است. بی‌سوادترین و تحصیل‌کرده‌ترین مردم این کشور در تهران زندگی می‌کنند و هر یک از آنها می‌توانند با بهره گیری از امکانات موجود بی سواد تر یا تحصیلکرده تر شوند.

گزارش

ناظران فرهنگی می‌گویند چنانچه در پیشبرد برنامه‌های فرهنگسرای خاوران خللی رخ نکند. این فرهنگسرا می‌تواند کانون تحولاتی پیش بینی نشده در گستره‌های جنوبی شهر باشد. چرا کارشناسان با چنین یقینی از اهمیت کاربردی فرهنگسرای خاوران سخن می‌گویند؟ پاسخ این پرسش را می‌توان از زبان ویژگی‌های طرح فرهنگسرا شنید:

فرهنگسرای خاوران دارای امکاناتی از این‌گونه خواهد بود. بازارچه کتاب و فرآورده‌های فرهنگی. دنیای کودک با سه هزار متر مربع گستردگی، آمفی تئاتر ۷۰۰ نفره، مجتمع اداری، چاباغ کانون قرآن، سالن‌های استخر سرپوشیده و سونا، سالن‌های ورزشی چند منظوره، زمین چمن فوتبال به گنجایش ده هزار تماشاگر و آمفی تئائر روباز به ظرفیت ۲۵۰۰ نفر، دو سالن قرائت خانه، فضای نمایشگاهی، ۳۰ کلاس و کارگاه آموزشی، سالن ۱۰۰ نفره نمایش ویدئویی، سالن‌های سینما و آمفی تئاتر دویست و چهارصدنفره، کتابخانه مجهز و ... این فرهنگسرا همچنین دارای چندین خانه فرهنگ اقماری است که شمار این خانه‌ها می‌تواند به تعداد محله‌های منطقه، افزایش یابد بدینگونه فرهنگسرای خاوران در آینده‌ای نزدیک قادر خواهد بود به ستم و نابرابری فرهنگی در جنوب شهر پایان دهد و در سراسر منطقه تحولی پردامنه پدید آورد. در واقع نیز تا پیش از این، یک میلیون و دویست هزار تن از ساکنان منطقه پانزده به همراه ساکنان دیگر مناطق محروم همسایه از کمترین امکانات فرهنگی بی بهره بودند و این نقیصه همزمان با اوج گیری تهاجم فرهنگی بیگانه، ابعادی نگران کننده تر به خود گرفته بود. به طوری که شماری از جوانان منطقه در سال های کمبود فضاهای فرهنگی، گام در گمدره های اعتیاد و انحراف‌های اجتماعی گذاشتند و بدینگونه، نیروهایی که می‌توانستند در بازسازی و بازآفرینی کشور سهمی سترگ داشته باشند خود به عامل تخریب مبدل شدند. اینک اما زمانه، زمانه رفع بی‌عدالتی‌های فرهنگی و غلبه بر ناهنجاری‌های برخاسته از آن است.

نخستین مقام برجسته ای که از عملیات نیمه تمام فرهنگسرای خاوران بازدید کرد و به آینده توفیق‌آمیز آن دل بست آقای هاشمی رفسنجانی، رئیس جمهور بود. وی که در آذر سال گذشته در پی گشایش پل بزرگ افسریه به فرهنگسرا رفته بود پس از مشاهده ماکت طرح بزرگ فرهنگسرا، عملیات ساختمانی این مجموعه را مورد بازدید قرار داد و از نزدیک با چگونگی شکل گیری و نحوه اجرای آن آشنا شد.

رئیس جمهور با ابراز خرسندی از فعالیت‌های شهرداری تهران در مورد ساخت فرهنگسرای خاوران گفت:

«قطعاً ایجاد چنین اماکن تفریحی فرهنگی و هنری ساختار جنوب شهر به ویژه این منطقه را دستخوش تغییر و تحول خواهد کرد و مردم جنوب شهر از آثار مثبت این تحولات بهره‌مند خواهند شد.»

رئیس جمهور در زمینه ساخت سریع طرح فرهنگسرا گفت: «خوشبختانه ساختمان‌ها به سرعت آماده می‌شود و برنامه‌های خوبی توسط بچه‌های منطقه طرح و اجرا می‌شود و من امیدوارم این کار با علاقه پی گیری شود و نمونه این حرکت فرهنگی در سایر مناطق نیز انجام شود.»

آقای هاشمی رفسنجانی سپس در دفتر یادبود فرهنگسرا نوشت:

«بسمه تعالی - از همتی که گورستانهای متروکه این منطقه را تبدیل به فرهنگسرای سازنده و شاداب و مرکزی برای پر کردن مسئله اوقات فراغت مردم خوب جنوب تهران می‌نماید باید قدردانی نمائیم. خداوند توفیقتان را زیاد فرماید.»

نابرابری‌های شهری

تهران شهر نابرابری‌هاست. بی سوادترین و تحصیل کرده ترین مردم این کشور در تهران زندگی می‌کنند و هر یک از آنها می‌توانند با بهره گیری از امکانات موجود، بی سوادتر یا تحصیلکرده تر شوند. واقعیت‌ها نشان می‌دهد توزیع امکانات فرهنگی در تهران به گونه ای نابرابر انجام گرفته است و بیشترین بخش امکانات و ابزارهای فرهنگی در مناطق شمالی یا مرکزی شهر متمرکز شده است. در نتیجه بیشتر مردم تهران که در جنوب و شرق تهران زندگی می‌کنند به طور ناخواسته در تنگنای فرهنگی قرار دارند.

دکتر اردکان، جامعه شناس می‌گوید:

«تهران آکنده از مشکلات است به هر نقطه شهر به ویژه به مناطق جنوبی آن که نگاه شود. فقر فرهنگی به دلیل در دسترس نبودن کالاهای فرهنگی بیداد می‌کند. تهران مانند بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا از جمله «جاکارتا»، «سانتیاگو»، «پکن» شهری مهاجرپذیر است. روند مهاجرت پذیری باعث می‌شود گروههای جمعیتی با فرهنگ‌های مختلف و گاه متضاد در این شهرها گرد آیند. این امر در کشوری مانند ایران که اقوام متعدد با ویژگی‌های فرهنگی متفاوت در آن وجود دارد با شدت بیشتری قابل ذکر است.

رفتارهای متفاوت و گاه متضاد میزان آشفتگی و درگیریهای اجتماعی را افزایش می‌دهد و در چنین هنگامه‌ای ایجاد نوعی فضای فرهنگی برای ایجاد یگانگی بیشتر ضروری است. ضرورتی که بی‌توجهی به آن به منزله دامن زدن به آشفتگی‌ها و ناهنجاری‌های فرهنگی است.

ضرورت ایجاد کانون‌های فرهنگی

از آنجا که بستر تحول اجتماعی جامعه در گرو توسعه و فرا پویایی فرهنگ عمومی است. تأثیرگذاری بر فرهنگ همگانی نیاز به ابزارها و شیوه‌های آموزشی دارد. امروزه در جوامع شهرنشین مراکز و نهادهای آموزشی غیر رسمی نقش قابل توجه در ارتقاء فرهنگ عمومی دارند، ولی از آنجا که ثبت نام و امکانات آموزشی آنها نیز به هزینه‌های بالایی نیاز دارد، بسیاری از طبقات شهرنشین از امکانات بالقوه فرهنگی برخوردار نیستند. بنابراین، شکل گیری فرهنگسراها به ویژه در مناطق محروم و جنوبی شهرها با هزینه‌های دولتی و راه اندازی بخش‌های آموزشی و فرهنگی، گام مثبت در ارائه این شیوه‌های آموزشی با کمترین هزینه‌ها بوده و زمینه را برای آموزش انبوهی از گروه‌های پایین دست جامعه فراهم می‌آورد.

مشخصات فنی فرهنگسرای خاوران

در حدود نوزده ماه است که جنب و جوشی بی وقفه در جنوب شرقی تهران در جریان است. پرجمعیت‌ترین منطقه تهران که از کمترین امکانات شهری برخوردار است. تا چند روز دیگر صاحب بزرگترین فرهنگسرای کشور می‌شود. قرار است در این کانون بزرگ، هنرمندان و هنر جویان در گروههای سنی متفاوت به فعالیت بپردازند.

فرهنگسرای خاوران با وسعتی بالغ بر هشتاد و سه هزار متر مشتمل بر سه بخش اصلی با شانزده فضای آموزشی و کارکردهای متفاوت در حال راه اندازی است.

طرح کلی فرهنگسرا شامل امکانات گوناگون فرهنگی و تفریحی است و ساختمان مرکزی آن با درآمیزی معماری سنتی و نو، سعی در حفظ فرهنگ اصیل اسلامی دارد. به گونه ای که مفاهیم فرهنگی مجموعه در شکل این ساختمان و آمفی تئاتر روباز فرهنگسرا متجلی خواهد شد.

بخشهایی که برای ساختمان مرکزی فرهنگسرا در نظر گرفته شده شامل کلاسهای آموزشی، آمفی تئاتر با گنجایش چهارصد نفر، آمفی تئاتر کودک با گنجایش دویست و پنجاه نفر، سالنهای کنفرانس، سمینار، سالن‌های نمایشگاهی، کتابخانه، قرائت خانه، واحد موسیقی، هنرهای تجسمی، کامپیوتر، امور مشاوره، کانون قرآن، سمعی و بصری، بانک‌های نوار، آرشیو مجله‌ها و روزنامه‌ها، کارگاههای آموزشی، آزمایشگاههای علمی، واحد نمایش، دنیای کودک، کانون فیلم، آمفی تئاتر روباز با گنجایش دو هزار و پانصد نفر، مکانهای ورزشی و چاپخانه است.

یکی از مسئولان فرهنگسرای خاوران می‌گوید:

در قسمتی از فرهنگسرا، مکانی با عنوان بازار فرهنگ و هنر در نظر گرفته شده است. این بازار بیست و هفت غرفه دارد و به عرضه کتاب، صنایع دستی و لوازم کمک آموزشی خواهند پرداخت. در همین بازار یک آکواریوم به وسعت دو هزار متر مربع ایجاد خواهد شد که می‌تواند کانون تفریحی - آموزشی تلقی شود. مراجعه‌کنندگان به ویژه دانش آموزان خواهند توانست با گونه‌های مختلف ماهیان و موجودات آبزی و نحوه زیست آنان آشنا شوند.

برنامه‌های آتی فرهنگسرای خاوران

با ورود به ماه بهمن، برنامه‌های خاص فرهنگسرای خاوران آغاز خواهد شد. قرار است با بیست و هفت مدرسه در منطقه پانزده ارتباطهای لازم برقرار و کتابخانه‌های آنان از طریق فرهنگسرای خاوران تجهیز شود که کارهای مقدماتی آن انجام شده است همچنین موسیقی فجر شامل اجرای برنامه توسط گروههای سنتی و محلی در ایام دهه فجر برگزار خواهد شد.

لطفی، مدیر روابط عمومی فرهنگسرای خاوران می‌گوید:

آغاز به کار کانون بزرگ قرآن به همراه برگزاری نمایشگاههای هنری، صنایع دستی و روستائی میراث فرهنگی، آثار خوشنویسان، نقاشی، تذهیب و تشعیر، مینیاتور، گرافیک، عکس، حجم و... به همراه نمایش فیلم‌های سینمایی از دیگر برنامه‌های آتی این فرهنگسرا است.

فرهنگسرای خاوران در بخش کودکان به راه اندازی نمایشگاه بزرگ کتاب، افتتاح قرائتخانه و ارائه خدمات مربوطه و همچنین برگزاری نمایش‌های عروسکی، نشست‌های شعر و ادب ویژه کودکان، برنامه‌های سرود و تکنوازی، تواشیح خوانی، نمایش فیلم، پرده خوانی، نقالی و نمایش ویژه کودکان، تئاتر عروسکی، سفالگری، مجمسه سازی، بازی و سرگرمی و بازیهای کامپیوتری مبادرت خواهد وزرید

هفت- خانه فرهنگ محله و برنامه‌های ویژه

فرهنگسرای خاوران به منظور جذب جوانان و نوجوانان به امور فرهنگی - هنری، آموزشی و تفریحی، اقدام به تجهیز و راه اندازی خانه‌های فرهنگ کرد که در این ارتباط تاکنون خانه‌های فرهنگ ولیعصر (عج)، والفجر، امامزاده یحیی (ع)، ابوذر، شهدای گمنام، قیامدشت و رضویه راه اندازی شده و مشغول ارائه برنامه‌های متنوع و فرهنگی و هنری هستند.

یک مقام مسئول در فرهنگسرای خاوران می‌گوید:

این خانه‌های فرهنگ با تشکیل کلاس آموزشی در رشته‌های قرآن، علوم درسی، کامپیوتر، رشته‌های ورزشی و رشته‌های هنر نظیر نقاشی، طراحی، خوشنویسی، زبان و دوره‌های دیگر موفق شده‌اند بیش از پنج هزار نفر را تحت پوشش برنامه‌های خود قرار دهد. تشکیل "اتاق مشق شب " از سوی خانه فرهنگ محله ولیعصر و همچنین کانون شطرنج در خانه فرهنگ محله والفجر از اقدامات برجسته این خانه‌ها به شمار می‌رود.»

مراسم تعزیه یکی از برجسته ترین برنامه‌هایی است که فرهنگسرای خاوران موفق به برگزاری آن شده است.

لطفی می‌گوید:

«مسئولان و دست‌اندرکاران فرهنگسرای خاوران همزمان با انجام امور ساختمانی مجموعه و در کنار سایر فعالیتهای خود، به منظور ارج نهادن به مقام شامخ ابا عبدالله الحسین (ع) و رشادتهای یاران باوفایش و همچنین در راستای زنده نگهداشتن این هنر اسلامی از سال هزار و سیصد و هفتاد و دو اقدام به برگزاری تعزیه در منطقه جنوب شرق تهران کرد که با استقبال بسیار زیادی روبرو شد. در مراسم تعزیه امسال که در آمفی تئاتر سوم خرداد فرهنگسرای خاوران انجام شد بیش از صد هزار نفر از این برنامه‌ها دیدن کردند. در کنار مراسم تعزیه امسال، نمایشگاهی نیز از آثار بانو فریدنی نقاش معاصر در زمینه وقایع عاشورا و نمایشگاه خط استاد مهرجو بر پا شد.

ندای قرآن

مسئولان فرهنگسرای خاوران می‌گویند: شاید بتوان پخش ندای ملکوتی قرآن از طریق تلفن را جزو عالی ترین کارهای این فرهنگسرا برشمرد. پخش ندای روح افزای قرآن از طریق تلفن موسوم به نام ندای قرآن برای نخستین بار در ایران و جهان عرضه شد. این طرح از جدیدترین تکنولوژی پردازش صوتی جهان الهام گرفته تا بتواند پیام آخرین فرستاده پروردگار را به گوش جهانیان برساند و نوری در دل‌خسته دلان، روشن کند. این پدیده هم از نظر ایده و هم از نظر فن در جهان منحصر به فرد است.

مجری این طرح می‌گوید:

«در حال حاضر قرائت قرآن کریم به صورت ترتیل روی حافظه کامپیوتری دستگاه ضبط شده و از طریق شماره تلفن صد و چهارده در تمام مدت شبانه روز قابل استفاده است. البته ما در صدد هستیم تا در آینده با تکمیل سیستم پیش از وارد کردن شماره، سوره و آیه، تلفن کننده بتواند قاری یا مفسر قرآن مورد نظر خود را انتخاب کند. از برنامه‌های دیگر ما، راه اندازی بخشهای ترجمه قرآن به زبانهای انگلیسی، فرانسه، آذربایجانی و آلمانی با استفاده از روش این سیستم است.

چشم‌ها و امیدها

بسیاری از افراد معتقدند فرهنگسرای خاوران باید به یکسان سازی فرهنگ متنوعی که در منطقه وجود دارد بپردازد. منطقه پانزده بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، هویت یافت. به عبارتی می‌توان گفت منطقه جنوب شرقی تهران به دلیل مهاجرپذیری و هویت نوین خود دارای تنوع فرهنگهاست و اگر عنصر فقدان فعالیتها و کانونهای فرهنگی را نیز بر ویژگی دیگر این منطقه لحاظ کنیم، ضرورت وجودی فرهنگسرا و امیدها برای اصلاح رفتارهای اجتماعی، قوی‌تر خواهد شد.

همچنین برخی بر آنند که فرهنگسرای خاوران ساختار جنوب شهر را دستخوش تغییر و تحول خواهد کرد و مردم خوب جنوب شهر از آثار مثبت این تحولات بهره‌مند خواهند شد. این افراد از فرهنگسراها به عنوان مکانی برای شناسائی هویت فرهنگ خودی و نیز تربیت عناصر فرهنگی جهت مقابله با تهاجم و شبیخون فرهنگی بیگانه یاد می‌کنند. بر این اساس است که یکی از مسئولان فرهنگسرای خاوران می‌گوید:

«موج مسموم فرهنگ منحط غربی متوجه قلب‌های نوجوانان و جوانان این آینده سازان انقلاب و جامعه اسلامی است و لذا ما نیز این قشر را مد نظر قرار دادیم. ما می‌خواهیم فرصت های مناسبی برای جذب و پرورش استعدادهای خدادادی این افراد که سالیانی دور از چشم بوده‌اند، به وجود آوریم. جوانان این منطقه علیرغم محرومیت از دستیابی به امکانات فرهنگی، استعداد عجیبی دارند که باید تنها زمینه نمایان کردن آنها را فراهم ساخت.»

ملکی مدیر یکی از مدارس می‌گوید:

«جهان معاصر ما دچار تلاطمی بس عظیم و تاریخی است. فروپاشی یک رقیب سیاسی ایدئولوژیک با همه ادعاهایی که نسبت به سعادت بشر داشت از یک سو و احساس پیروزی و یکه تازی پرچمداران و سر رشته داران نظام سرمایه‌داری غرب از سوی دیگر، شرایطی تنگ و تهاجمی وسیع برای ملل و دول صاحب هویت و تمدن اصیل و طالب بقاء، استقلال و ترقی به وجود آورده است. مادر چنین روزگاری و تحت چنان شرایطی به اقدام و فعالیتی فوق معمول نیاز داریم که از عهده و توان یک یا چند گروه یا فرد و یا نهادهای رسمی و دولتی به تنهایی خارج است و به یک بسیج همگانی و جهاد فرهنگی نیازمند است. تأسیس مراکز فرهنگی در این جهت خود اقدامی بس ارزشمند و والاست تا هنرمندان و متفکران ما بتوانند با خلاقیت‌های هنری خود به مبارزه با بی‌هویتی، مسخ، اضطراب و سردرگمی که درد بزرگ انسان امروزی است، بروند و با چنین تهاجمی به مبارزه برخیزند.»

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[متن بالا رونویسی از اصل سند است. اگر به نکتهای برخورد کردید که دقیق رونویسی نشده است لطفاً به نشانی ایمیل در صفحه تماس با ما بفرستید]