[اطلاعات شخصی افراد حذف شده است]

 

[ آرم]

وزارت کشور

استانداری استان دوّم

تاریخ: ۶ تیر ۱۳۲۶

شمارۀ: ۳۵۴

پیوست: دارد

 

محرمانه، مستقیم

 

جناب اشرف، آقای نخست وزیر

عطف به گزارش‌هایی که بانک صنعتی ایران راجع به وضع انتظاماتی کارخانجات شاهی تقدیم نموده است، تلواً رونوشت تلگراف شمارۀ ۳۶۷۲ بانک صنعتی ایران و رونوشت تلگراف شمارۀ ۳۵۳ جوابیّهٴ استانداری را تقدیم و بر حسب کمال ضرورت مراتب زیر را به استحضار خاطر مبارک می‌رساند:

  1. در شهر شاهی غیر از کارخانهٴ برنج پاک کنی، سه کارخانهٴ دیگر هست که عبارتند از کارخانهٴ نسّاجی، کارخانهٴ گونی‌بافی، کارخانه کنسروسازی. در این کارخانجات چند هزار نفر کارگر کار می‌کنند و مابقی جمعیّت شاهی و حومهٴ آن که زارع و پیشه‌ور هستند، یا بستگان کارگران و یا آماده کنندگان خواروبار و سایر حوایج کارگران، معدودی مأمورین دولتی آن‌جا می‌باشند. سابقاً هر یک از کارخانجات مزبور رییس علیٰ‌حدّه داشته، ولی مدّتی است بانک صنعتی ایران تصدّی کارخانه‌های گونی‌بافی و کنسروسازی را هم به متصدّی کارخانهٴ نساجی که جوانی به نام مهندس شهیدزاده است، سپرده و به این ترتیب اینک گرداندن تمام کارخانجات شاهی و سرپرستی چند هزار کارگر به مهندس مزبور واگذار شده است.
  2. چنان‌چه ضمن گزارش‌های عدیده عرض شده و استحضار حاصل فرموده‌اند، در کارخانجات مازندران کارگران محلّی هستند که می‌خواهند تمام کارگران ترک زبان و غیر محلّی از کارخانه خارج و کسان بستگان خود آنها به کار گماشته شوند. دسته دیگر کارگران غیر محلّی و ترک زبان هستند که به نظر بغض و خصومت به کارگرهای محلّی نگاه می‌کنند و بالاخره دسته[ای] مخلوط از کارگران محلّی و غیر محلّی هستند که امیدوارند دورهٴ مطلق‌العنانی ایّام قدرت حزب توده دوباره برقرار شود و بر کارخانجات حکومت کند و این دسته روحاً و معناً نسبت به قدرت دولت عاصی و یاغی هستند و همیشه مذاکرات محرمانه‌ای بین خود دارند و گاهی هم اوراقی در کارخانه‌ها و خارج از کارخانه منتشر می‌کنند و در خفا تبلیغاتی می‌نمایند که همیشه با مراقبت‌هایی که می‌شود، جلوگیری از آن به عمل می‌آید. البتّه از خارج اشخاص و احزاب و سیاست‌هایی هم بنا به اغراض خود مستقیم یا غیر مستقیم در این دسته‌های مختلف تحریکاتی می‌نمایند.
  3. بدیهی است مواجه با چنین اوضاعی در کارخانجات مازندران و اصلاح تدریجی آن در درجهٴ اوّل بسته به این است که رییس کارخانه که سرنوشت کارگرها در دست اوست و تماس مستقیم شب و روز با آنها دارد، مراقبت دایمی در احوال آنها داشته باشد و با بی‌طرفی و بی‌غرضی واقعی، نفوذ معنوی در تمام دسته‌جات مختلف پیدا بکند و آنها را با حسن‌تدبیر به تدریج از اعمال و نیّات جاهلانه منصرف و در طریق صحیح هدایت نماید. استانداری را هم از وضع پیشرفت کارها مستحضر بدارد و از مساعدت‌ها و پشتیبانی‌های فکری و عملی او و سایر مأمورین مربوطهٴ دولت برای پیشرفت مقصود استفاده کند.
    امّا وضع کارخانجات شاهی به واسطهٴ عدم صلاحیّت آقای مهندس شهیدزاده رییس کارخانجات مزبور و آقای خزاعی معاون او بر منوال مطلوب نیست و چون شاهی مرکز سیاست کارگری استان دوّم شده است و وضع آن در وضع سایر نقاط مازندران مؤثّر است، بانک صنعتی باید با دقّت و توجّه بیشتری به مصالح امور آن‌جا بنگرد.
    • اوّلاً: آقای مهندس شهیدزاده و معاون او منتسب به بهائی‌ها شناخته شده‌اند و گزارش‌های واصله حاکی است که در داخل و خارج کارخانه برای پیشرفت بهائیت اعمال نفوذ می‌نمایند و به همین جهت است موضوع تشکیل مجامع بهائی‌ها در شاهی که هیچ‌وقت سابقه نداشته، اینک اهمّیّت خاصّی پیدا کرده و موجب شکایات و بدبینی و معارضه مردم شده و اخیراً نزدیک بود وقایع اسف‌انگیزی پیش بیاید و بر اختلاف موجود بین کارگران اختلاف جدیدی افزوده کرده است.
    • ثانیاً: شکایاتی می‌شود که از طرف مسؤولین کارخانجات شاهی نسبت به نوامیس زن‌ها و دختران کارگر تعرّضاتی می‌شود و اگر روی موافق نشان ندهند، دچار بی‌کاری و سرگردانی می‌شوند و حتّیٰ کارگران این موضوع را به نمایندگان سندیکای جهانی که به شاهی آمده بودند، اظهار داشته بودند.
    • ثالثاً: پروندهٴ موجود در استانداری حاکی است که همیشه به آقای مهندس شهیدزاده رییس کارخانجات شاهی تأکید شده است که از وضع انتظامی داخلهٴ کارخانجات همیشه استانداری را مستحضر بدارد و اگر عناصر ماجراجویی در داخلهٴ کارخانه‌ها هستند یا از خارج در داخل کارخانه تحریک و مفسده می‌نمایند، معرّفی کند و هرگونه مساعدتی را که از نظر انتظامات احتیاج دارد، بخواهد. ولی پرونده حاکی است که در تمام مدّت گزارشی نداده و درخواستی ننموده و اگر اقداماتی هم از طرف استانداری برای تکمیل انتظامات کارخانه شده، بنا بر اطّلاعاتی بوده است که از سایر منابع می‌رسیده.

نظر به مراتب بالا به عقیدهٴ بنده برای احتراز از مزید اختلال امور شاهی و کارخانجات آن باید بانک صنعتی ایران در انتخاب مسؤولین کارخانجات شاهی فوراً از روی کمال مطالعه و دقّت، تجدید نظر نمایند و چون کار کارخانجات مازندران یکی از عوامل مهمّ سیاست این حدود است، باید ترتیبی داد که نظارت مؤثّری مستمرّاً در محلّ در امور اجتماعی و سیاسی کارخانه‌ها بشود و این‌گونه امور که مجموع آنها سیاست داخلی را تشکیل می‌دهند، ملعبهٴ دست مأمورین عادّی که اگر غرض و مرضی هم نداشته باشند، دولت آنها را نمی‌شناسد و نیازموده است، قرار نگیرد و بر زحمات دولت نیافزاید. بنده همیشه اهتمام دارم مطالب را با وزارت‌خانه‌ها و ادارات مربوطه حلّ و فصل کنم ولی هر وقت از این رویّه منحرف می‌شوم، به حکم اضطرار است.

استاندار استان دوّم، سعید سمیعی، [ امضاء: سعید سمیعی ]

 

[حاشیه:] آقای دبیران، راجع به مهندس شهیدزاده شرحی سابقاً رسیده بود و به بانک صنعتی و معدنی نوشتیم، اظهار نظر کردند. با توجّه به نامهٴ بانک و مدلول گزارش جناب آقای سمیعی اقدام لازم معمول بفرمایید.

 

 

 

 

 

 

[متن بالا رونویسی از اصل سند است. اگر به نکتهای برخورد کردید که دقیق رونویسی نشده است لطفاً به نشانی ایمیل در صفحه تماس با ما بفرستید]