[برای وضوح بیشتر فقط بخشها و نامهایی که مربوط به افراد بهائی است ذکر شده است]

 

 

[یادداشت دستنویسی در حاشیه مقاله]

 

[روزنامه:] جبهه ملی ایران

۱۹ اسفند ۱۳۵۷

شماره ۱۰۳

 

تحقیق از: محسن میرزائی

 

روحانیت و حکومت

 

تاریخچه دو قرن مُبارزۀ روحانیت علیه استبداد و استعمار از ۱۲۰۰ هجری قمری تا به امروز

*برای آنها که تاریخ نمیدانند و تشیع را نمی‌شناسند و از روابط روحانیت و حکومت و مبارزات پنهان و آشکار این دو نیرو در ۱۳ قرن گذشته اطلاعی ندارند درک عمق نهضت اسلامی ایران بسیار دشوار است.

در حالی که دنیا در برابر عظمت و اصالت انقلاب ملت ایران سر تعظیم فرود میآورد، در همان حال از شکل‌گیری این موج توفنده و این صاعقه دشمن‌سوز و از آن خشم ایران‌گیر دچار بهت و حیرت است و جوابی برای پرسشهای گوناگون خود نمی‌یابد چون این انقلاب با انقلاب‌های دیگر تاریخ مشابهتی ندارد و خود بنیان گزار ارزش‌های تازه‌ای شده است.

من برای این بررسی تاریخی از مأخذ و منابع بسیار معتبر تاریخی و دینی استفاده کرده‌ام. شماره کتابهائی که مورد استفاده نگارنده بوده است ۱۲۶ کتاب است و علاوه بر این چند صد سند و نشریه در اختیار من بوده است که اغلب آنها منتشر نشده و از اسناد خانوادگی بشمار میآید و چون ذکر همه مأخذ در این مختصر میسر نیست تعدادی از این مأخذ را نام میبرم:

قلع الباب و تحزیب الباب از حاجی میرزا ابوالقاسم زنجانی

مطلع الشمس از محمد حسن ‌خان اعتماد‌السلطنه

مواد التواریخ از حاجی حسین نخجوانی

اصل الشیعه و اصولها از محمد الحسین آل کاشف العطاء

صدرالتواریخ از محمد حسن خان اعتمادالسلطنه

ناسخ التواریخ از لسان الملک سپهر

حقایق الاخبار ناصری از محمد جعفر خورموجی

روس و انگلیس: دکتر کاظم زاده استاد دانشگاه ییل آمریکا

 

تاریخ رجال ایران: مهدی بامداد

و از نویسندگان خارجی این کتابها مورد استفاده قرار گرفته است:

تاریخ تمدن اسلام: جرجی زیدان

تاریخ ایران: سر جان ملکم

یک سال در میان ایرانیان: ادوارد براون

نقش روحانیت پیشرو: حامدالکار استاد دانشگاه برکلی آمریکا

ایرانی و مسئله ایران: لرد کرزن

سیاحتنامه شاردن: شاردن

کتاب ابی: نشریه وزارت خارجه انگلیس

سرگذشت خاندان رومانف: میشل دوسن‌پیر

اختناق ایران: مستر مورگان شوستر

تاریخ روسیه: بریان شانی نوف

مشروطه گیلان: رابینو

نامه هائی از تبریز: ادوارد براون

در دربار پادشاهان ایران: انگلبرت کمپفر دانشمند آلمانی

انقلاب ایران: ویکتور برار اسلام شناس فرانسوی

نامه‌های الکساندر گریبایدوف: شاهزاده گریبایدوف

سلسله مقالاتی را که تحت عنوان "روحانیت و حکومت" در این روزنامه خواهید خواند و از شماره دیگر آغاز میشود در یازده فصل بشرح زیر فراهم آمده است.

۱-موضع تشیع در پایان دوره فترت و آغاز سلطنت قاجاریه.

۲- دوران سلطنت فتحعلی شاه قاجار و نقش روحانیت در جنگهای ایران و روس

۳- سلطنت محمد شاه و ماجرای طرفیت علماء با سید باب و مذهب جدید او.

۴-سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار، قیام بابیان رسالت سید جمال‌الدین اسد‌آبادی و انقلاب تنباکو.

۵- مبارزات روحانیان با وطن‌فروشان درباری و مخالفت با قرضه‌های خارجی.

۶- مشروطیت و چگونگی شکافته شدن صف متحد علماء

۷-جنگ جهانی اول و نقش روحانیت در مبارزه با استعمار خارجی.

۸- ایلغارهای به حریم روحانیت

۹- نقش روحانیت در ملی شدن صنعت نفت و تاریخچه سازمان فدائیان اسلام.

۱۰- نقش روحانیت مبارز در بیداری توده‌های ملت یاران.

و چون در این بررسی نقش مراجع تقلید و علمای اعلام و رجال این دو قرن بیطرفانه مورد بحث قرار می‌گیرد، از خوانندگان عزیز و دانشمندان و محققان و بازماندگان خاندان‌های شریف روحانی و رجال ایران تمنا دارم هرگونه اطلاعی از گذشتگان در اختیار دارند و اگر سند و عکسی در تصرف آنها می‌باشد که به این پژوهش کمک می‌کند رونوشت و کپیه ای از آنها را امانتاً به اینجانب هدیه فرمایند تا مورد استفاده قرار گیرد.

در پایان تذکر این نکته را لازم میدانم که این نوشته‌ها تنها برای اهل علم نیست لذا اگر در بعضی از موارد توضیحاتی دیده میشود آنرا حمل بر درازگوئی نگارنده نفرمایند زیرا این یادداشت‌ها را تعمداً آنطور نوشته‌ام که برای هر صاحب سوادی قابل‌استفاده باشد.

از خداوند متعال توفیق خدمت مسئلت دارم.

سید محسن میرزائی

 

 

[متن بالا رونویسی از اصل سند است. اگر به نکتهای برخورد کردید که دقیق رونویسی نشده است لطفاً به نشانی ایمیل در صفحه تماس با ما بفرستید]